Roman-Widmo?

"Autor Widmo" dostał właśnie Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie. Ja właśnie obejrzałem najnowszy film Polańskiego i zachodzę w głowę. Zachodzę tak bardzo, że właściwie sam już nie wiem nad czym. Pytanie o to, czy prestiżowa nagroda w Berlinie jest zasłużona, chyba odłożę, bo nie widziałem innych pokazanych tam dzieł. Muszę jednak przyznać, że nowy film Polańskiego zupełnie zbił mnie z pantałyku, a co najlepsze - zaskoczył mnie pozytywnie i negatywnie naraz. Ciężko będzie napisać, o co mi chodzi, nie zdradzając zarazem fabuły, ale spróbuję, a w razie czego - nie mówcie, że nie ostrzegałem.

A więc po pierwsze, kompletnie nie rozumiem co skłoniło krytyków do okrzyknięcia tego filmu jednym z najlepszych w dorobku tego niewątpliwie genialnego reżysera. Polański jest twórcą chimerycznym i nierównym, obok prawdziwych arcydzieł ("Chinatown", "Nóż w wodzie", "Wstręt", "Lokator", "Pianista") zdarzały mu się filmy tylko trochę więcej niż przeciętne ("Frantic", "Dziecko Rosemary"), jak i - nie oszukujmy się - raczej nieudane ("Matnia", "Dziewiąte Wrota", "Śmierć i dziewczyna").Ja osobiście "Autora..." uplasowałbym gdzieś pomiędzy tymi nieudanymi a przeciętnymi. Dlaczego? To właśnie najtrudniej wytłumaczyć nie zdradzając fabuły. Osobiscie dawno nie widziałem filmu, w którym maestria reżysera uwidoczniłaby się tak wyraźnie na tle... bardzo słabego,sztampowego scenariusza. Książki Roberta Harrisa nie czytałem, ale przypuszczam, że Polański wycisnął z niej 400% tego, co się dało. I osiągnął zadziwiający efekt: przez prawie cały film czekamy na to, co się wydarzy, reżyser,który jest prawdziwym mistrzem tworzenia napięcia z niczego, wodzi nas za nos, każe czekać i czekać, najbardziej banalne rozwiązanie historii wciąż czai się za rogiem, ale myślimy sobie: "nie, to Polański, tu musi się COŚ wydarzyć, tu musi być drugie dno, coś musi tu nie grać" ... I to całe napięcie nagle kończy się wielką katastrofą i rozpada jak domek z kart,bo w końcówce okazuje się, że wszystko idzie po najmniejszej linii oporu i nic nas nie zaskakuje. I nagle widownia zaczyna parskać śmiechem, bo nie może uwierzyć, że to, co widzi, jest aż tak naiwne i przewidywalne, pozbawione głębi, a zarazem nielogiczne, słowem - nie jak u Polańskiego. Ja też nie mogłem uwierzyć. Szanuję prawdziwe mistrzostwo reżysera, który przez ponad półtorej godziny wytwarza autentyczne napięcie nie pokazując przy tym ani jednej "efektownej" sceny (nawet pościg samochodowy jest tu bardzo spokojny). Imponuje mi jego klasyczny styl - w epoce w której "Avatar" kandyduje do miana najlepszego filmu a polskie kino na festiwalu w Sundance reprezentuje taki gniot jak "Wszystko co kocham", chciałbym takich filmów oglądać o wiele, wiele więcej. Ale ja po prostu nie rozumiem, po co Polański opowiedział tę historię. Nie widzę w tym "drugiego dna", słabo bronią się wszystkie charakterystyczne dla jego kina wątki - jak poczucie osaczenia i to podskórne i dojmujące zło,które czai się wszędzie. I czuję się zagubiony, bo nie wierzę w to, że Polański zrobił po prostu z pełną premedytacją taki sobie film o grubymi nićmi szytej teorii spiskowej. Jedyne, co w tej sytuacji podsyca moją nadzieję w geniusz Romana, to myśl, że ten podstarzały i lubieżny kurdupel grzeje się teraz w swoim osaczonym przez fotoreporterów domku w Szwajcarii i chichocze pod nosem, gładząc się po udach Srebrnym Niedźwiedziem. I szepcze do nas-widzów w myślach: No i co, spodziewaliście się nie wiadomo czego, a ja chciałem tylko się trochę pobawić kamerą!

(...A może rozwiązanie zagadki "Autora widmo" jest takie, że tak naprawdę to wcale nie jest film Polańskiego, tylko jakiegoś wynajętego przez niego Romana-Widmo?)
Czekam na Wasze opinie.Ja sam prędko nie przestanę zachodzić w głowę nad tym, co dziś zobaczyłem.

Jan Mencwel