Promieniować miłością

Bywa niekiedy tak, że coś dzieje się wbrew naszej woli, bo ktoś nie potrafił jej uszanować. Skutki tego bywają różne, w zasadzie nie do przewidzenia. Tak było z upublicznieniem pisma o. Ludwika Wiśniewskiego do nuncjusza apostolskiego, prymasa i kilku biskupów, który nie był listem otwartym, a prywatną korespondencją. Mleko jednak się rozlało - ojciec Wiśniewski usłyszał tak słowa pełne oburzenia, jak i szacunku i poparcia, przede wszystkim zaś stał się, przynajmniej na chwilę, twarzą reformatorskiego spojrzenia na polski Kościół. Problem w tym, że wcale tego nie chciał.

Zaproszony do wygłoszenia wykładu na Uniwersytecie Warszawskim, pod wiele mówiącym tytułem „Kłopoty z Kościołem”, nie odmówił. Choć już na wstępie wyraził przekonanie, że zaproszono go ze względu na list, nie mówił o nim. Nie powtarzał również zawartych w nim tez. Skoro raz je spisał i przedstawił, komu chciał, po cóż miałby strzępić język? Bo ojciec Ludwik promieniuje (o tym słowie co nieco także później) ewangeliczną prostotą, zapałem i radykalizmem. Jego mowa jest: „tak, tak; nie, nie”. To człowiek, który żyje Słowem, a mówiąc o słabościach Kościoła, odpowiedzi i lekarstwa nieustannie szuka w Piśmie.

Zaprawdę, niebywały to był wykład. Dynamiczny, mądry, zajmujący i trafiający w sedno. I pozwolę sobie niewiele od siebie dodawać, ograniczając się do przedstawienia subiektywnie wybranego „the best of”. Zaczął więc ojciec Wiśniewski od wyłuszczenia powodów, dla których jest przekonany, że Kościoła trzeba bronić, naprawiać, ocalić od błędów: „Kościół Chrystusowy jest niezbędny dla świata, bo nie ma drugiej takiej instytucji, która, dobrze lub niekiedy mniej dobrze, ale ciągle walczy o człowieka”, dodając twardo i dobitnie, że „koniec Kościoła to koniec ludzkości”. Gdy wgłębić się w te słowa, kiedy je uznać za swoje, dociera do człowieka, o jak wielką stawkę toczy się gra. I tym mocniej brzmią kolejne słowa ojca Ludwika: „Skoro jednak człowiek jest drogą Kościoła, nie tyle trzeba bronić instytucji, lecz człowieka”, które mogłyby stać się mottem przewodnim wszystkich, którym dobro Kościoła leży na sercu.

Zgodnie ze swoim Ewangelicznym radykalizmem, zaiste bezlitosny jest ojciec Ludwik, mówiąc, że „kiedy Kościół zaczyna być stróżem moralności, jakby przestaje być Kościołem – Kościół ma być drogą do zbawienia, a nie tylko stawiać płoty”, „zbyt często próbowano zbudować na ziemi Królestwo Boże” czy „nieraz w Kościele walka o prawdę była walką o władzę i wpływy”. Wytknął również nam wszystkim „brak tolerancji, brak afirmacji różnorodności”, przypomniał, że nie ma teologicznego uzasadnienia dla stwierdzenia, że „poza Kościołem nie ma zbawienia” i nawołując do „autentycznego dialogu z innymi religiami”. Dostało się jednak także ludziom spoza Kościoła: „antyklerykalizm jest dobry i potrzebny, ale to, z czym mamy niekiedy do czynienia to dziki antyklerykalizm. Gdy ktoś przy mnie tak atakuje Kościół, pytam go: co złego ci zrobiłem?”.

Ojciec Ludwik Wiśniewski to jednak przede wszystkim duszpasterz akademicki – wychowawca kilku pokoleń młodych ludzi, nauczyciel. Nie zostawia więc krytycznej oceny bez podsunięcia rozwiązań. Mówi: „Nauczyciele powinni być uczniami swojej wspólnoty”, przypomina, że „nie tyle trzeba bronić prawdy, ile żyć prawdą” oraz podaje pięć, w jego ocenie, największych wyzwań stojących przed Kościołem. Obok wspomnianego wcześniej wejścia w autentyczny dialog z innymi religiami, nieobarczony pogardą, pychą i zadufaniem, mówi o „zasypywaniu rowów między klerem a świeckimi”, które to rowy, jak ocenia, przez lata kopali hierarchowie i księża, choć świeccy też nie rzucali się, by je zasypywać. Wskazuje też na konieczność „stworzenia systemu komunikacji i wymiany myśli wewnątrz Kościoła i z tak zwanym światem”. Następnie, co mnie - że jednak pozwolę sobie na osobisty wtręt - wydaje się szczególnie ważne, nawołuje do tego, by „uznać wreszcie autonomię sumienia każdego człowieka”, by „traktować wiernych jak ludzi dorosłych, nawet jeśli nie mają racji”. Rzadko się zdarza usłyszeć tak twarde upomnienie się o prawo człowieka do błądzenia, do wybierania, do mylenia się, do poszukiwań. Zbyt często, jak mi się zdaje, zapomina się, że Chrystus nie wciela siłą do armii swoich wyznawców, lecz mówi: „Jeśli chcesz”. Wracając jednak do ojca Wiśniewskiego, mówi on wreszcie o „znalezieniu odpowiedniego klucza do katechizacji dzieci i młodzieży oraz ewangelizacji dorosłych”.

Na koniec ojciec Ludwik opowiedział historię z czasów pobytu w Sankt Petersburgu, gdy przyszła do niego kobieta, mieszkająca w mieszkaniu komunalnym, której współlokator ciągle czynił na przekór, był złośliwy i niemiły, choć ona sama nie wyrządziła mu nigdy żadnej krzywdy. Ojciec Wiśniewski poradził jej wrócić do domu, usiąść przodem do ściany, za którą mieszka ów młodzieniec, i przez kilka minut „promieniować miłością”. Tak, wzbudziło to wesołość na sali. Ale ojciec Ludwik dokończył opowieść, mówiąc, że następnego dnia owa pani przyszła do niego, mówiąc, że to działa, a współlokator pierwszy raz przyszedł do niej, zapukał, a potem przeprosił za to, jaki dotąd był. „Tak wielka jest siła miłości”, w którą „trzeba trochę więcej wierzyć” – zakończył ojciec Wiśniewski. Człowiek promieniujący miłością. Miłością do Kościoła, a więc do ludzi, do każdego człowieka. Bo nie da się inaczej Kościoła rozumieć. A ja ojcu Ludwikowi wierzę, gdy tak pięknie się wzrusza czytając podczas wykładu: „Jeżeli więc Ja, Pan i Nauczyciel, umyłem wam nogi, to i wy powinniście sobie nawzajem umywać nogi”.

Ignacy Dudkiewicz